Eglantina Malaj: Strategjitë pozitive të menaxhimit të sjelljes dhe integrimi i nxënësve me vështirësi në të nxënë në ciklin e ulët

Autor: Eglantina Malaj

Profili: Mësuese e Ciklit të Ulët

ABSTRAKTI

Ky artikull trajton sfidat dhe strategjitë praktike që mësuesit e ciklit të ulët (klasat 1-5) mund të përdorin për menaxhimin e sjelljeve problematike dhe mbështetjen e fëmijëve me vështirësi në të nxënë. Përmes një rasti studimor të dyfishtë nga praktika e përditshme në klasë, artikulli analizon dy sjellje specifike: nxitimin impulsiv në rresht para hyrjes në mësim dhe lëvizjet ritmike fizike të nxënësit gjatë leximit. Artikulli argumenton se këto veprime nuk janë shenjë e mosbindjes, por mekanizma kompensues për të përballuar ankthin e tranzicionit dhe mbingarkesën kognitive. Shkrimi ofron një udhëzues metodik për mësuesit në terren për të krijuar një mjedis te strukturuar dhe gjithëpërfshirës.

Keywords: Cikli i ulët, vështirësi në të nxënë, menaxhim sjelljeje, tranzicione, lëvizje vetë-rregulluese, gjithëpërfshirje.

1. HYRJA

Klasa e ciklit të ulët është një mjedis dinamik ku zhvillimi akademik dhe ai emocional ecin paralelisht. Për mësuesit, një nga sfidat më të mëdha mbetet menaxhimi i nxënësve që shfaqin vështirësi në të nxënë, të cilat shpesh shoqërohen me sjellje atipike fizike ose impulsive. Në shumë raste, këto sjellje keqkuptohen si mungesë disipline, mungesë edukate apo dëshirë për të sfiduar autoritetin e mësuesit. Sidoqoftë, neuroshkenca e sotme e edukimit vërteton se nxënësit me vështirësi në përqendrim dhe lexim (si disleksia apo çrregullimet e vëmendjes me hiperaktivitet) shfaqin impulse të pakontrolluara si pasojë e paaftësisë për të menaxhuar kohën e pritjes ose mbingarkesën e mjedisit.

2. ANALIZA E RASTIT: IMPULSIVITETI NË RRESHT DHE LËVIZJA VESTIBULARE GJATË LEXIMIT

Gjatë punës sime në klasë me ciklin e ulët, kam identifikuar një rast specifik të një nxënësi i cili shfaq dy sjellje shqetësuese në momente të ndryshme të ditës ne shkolle:

1. Ankthi i tranzicionit (Në rresht): Sa herë që klasa rreshtohet përpara se të futet në mësim, nxënësi shkëputet nga rreshti dhe me nxitim kërkon të dalë i pari përpara të gjithëve. Ai e ka të pamundur të presë radhën e tij në mënyrë të qetë.

2. Lëvizja vetë-rregulluese (Gjatë leximit): Sa herë që i duhet të shqiptojë një fjalë apo të lexojë një fjali me zë, ai fillon të lëvizë trupin para dhe prapa së bashku me karrigen.

Nga ana metodike, funksioni i këtyre sjelljeve analizohet përmes dy faktorëve:

• Paafësia për të menaxhuar tranzicionet: Rreshti dhe pritja për t'u futur në klasë krijojnë një gjendje ankthi te fëmija. Nxitimi për të dalë i pari është një reagim impulsiv "lufto ose ik" (fight or flight), ku fëmija kërkon të kontrollojë mjedisin e tij me nxitim për të shmangur ndjesinë e kaos-it që i shkakton pritja në grup.
• Sforcimi kognitiv: Kur truri i fëmijës has një vështirësi të madhe (siç është lidhja e shkronjës me tingullin gjatë leximit), sistemi i tij nervor mbingarkohet. Për të gjetur ekuilibrin dhe për të detyruar trurin të përqendrohet, fëmija lëviz fizikisht. Karrigia shërben si një mjet për të çliruar këtë tension të brendshëm.

3. STRATEGJITË METODIKE DHE NDËRHYRJA PRAKTIKE

Për të menaxhuar këto situata pa e ndëshkuar nxënësin dhe pa ndërprerë procesin mësimor për pjesën tjetër të klasës, u zbatuan strategjitë e mëposhtme:

A. Menaxhimi i Rreshtit përmes "Rolit të Liderit"

Për të shmangur shkëputjen me nxitim nga rreshti, u përdor teknika e ristrukturimit të rolit:

• Dhënia e një detyre strukturore: Në vend që fëmija të lihet në mes të rreshtit ku përjeton ankth pritjeje, mësuesi i jep një rol specifik (p.sh., "Ndihmësi i mësuesit për rreshtin" ose "Lideri i ditës"). Duke e vendosur qëllimisht në krye të rreshtit me një detyrë konkrete (p.sh. të mbajë tabelën e klasës ose të kontrollojë distancën), impulsi i tij për t'u shtyrë dhe për të dalë i pari kthehet në një përgjegjësi pozitive dhe të kontrolluar.

B. Aklimatizimi i Mjedisit Fizik gjatë Mësimit

Ndalimi i rreptë i lëvizjes së karriges ("Rri urtë!", "Mos lëviz!") shpesh bllokon tërësisht procesin e të nxënit tek ky fëmijë. Në vend të kësaj, rekomandohet:

• Përdorimi i mjeteve zbutëse: Vendosja e gomave të buta ose topave të tenisit poshtë këmbëve të karriges për të evituar zhurmën që shpërqendron klasën, duke i lejuar fëmijës lëvizjen që i nevojitet për përqendrim.
• Lejimi i lëvizjes së kontrolluar: Nxënësit i jepet një objekt i vogël anti-stres (fidget toy) në dorë gjatë kohës që dëgjon, për të kanalizuar energjinë e tepërt fizike.

C. Diferencimi i Detyrës së Leximit

Pasi kuptohet se lëvizja e karriges shtohet kur shtohet vështirësia e tekstit, zbatohet diferencimi:

• Metoda e dritares: Përdoret një karton i prerë në mes që izolon vetëm fjalën që fëmija po lexon në atë moment, duke reduktuar shpërqendrimin vizual nga fjalët e tjera në faqe.
• Teksti i copëtuar: Teksti ndahet në fjali të shkurtra të shoqëruara me ilustrime vizuale, duke shmangur paragrafët e gjatë që sjellin lodhje të parakohshme.

4. PËRFUNDIME

Menaxhimi i sjelljes në ciklin e ulët kërkon kalimin nga një qasje ndëshkuese në një qasje empatike dhe shkencore. Rasti i nxënësit që nxiton në rresht dhe lëviz karrigen gjatë leximit na tregon se sjelljet impulsive shpesh janë një klithmë e sistemit nervor për strukturë dhe ndihmë. Kur mësuesi organizon me kujdes tranzicionet (rreshtin) dhe aplikon strategji diferencuese gjatë leximit, klasa kthehet në një mjedis gjithëpërfshirës ku çdo nxënës ndihet i sigurt dhe i pranuar.

LITERATURA E REKOMANDUAR

1. Agjencia e Sigurimit të Cilësisë së Arsimit Parauniversitar (ASCAP) – Udhëzues për Mësimdhënien Gjithëpërfshirëse, Tiranë.

2. Tomlinson, C. A. (2014) – The Differentiated Classroom: Responding to the Needs of All Learners.

3. Barkley, R. A. (2015) – Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Handbook for Diagnosis and Treatment.

________________________________________

© Portali Shkollor - Të gjitha të drejtat e rezervuara. Ndalohet kopjimi pa lejen tonë.