Menaxhimi i klasës nëpërmjet disiplinës pozitive

Nga Arianita Kuka, mësuese e Arsimit Fillor në shkollën "Deshmorët e Lirisë"

Hyrje

Menaxhimi efektiv i klasës është një nga faktorët më të rëndësishëm që ndikon në cilësinë e procesit mësimor. Një klasë e mirëmenaxhuar nuk është thjesht një hapësirë ku nxënësit qëndrojnë të qetë dhe zbatojnë rregullat, por një mjedis ku ata ndihen të sigurt, të respektuar, të dëgjuar dhe të motivuar për të mësuar.

Në këtë kontekst, disiplina pozitive përfaqëson një qasje bashkëkohore të menaxhimit të klasës, e cila synon të ndërtojë sjellje të përgjegjshme përmes respektit, komunikimit, bashkëpunimit dhe vendosjes së kufijve të qartë. Ajo nuk nënkupton mungesën e rregullave apo lejimin e çdo sjelljeje, por ndryshimin e mënyrës se si mësuesi reagon ndaj sjelljeve të papërshtatshme.

Qëllimi i disiplinës pozitive është që nxënësi të kuptojë pasojat e sjelljes së tij, të zhvillojë vetëkontroll dhe të mësojë të marrë përgjegjësi, në vend që thjesht të bindet nga frika e ndëshkimit.

Çfarë është disiplina pozitive?

Disiplina pozitive është një mënyrë e menaxhimit të sjelljes që kombinon respektin dhe vendosjen e kufijve. Mësuesi ruan autoritetin e tij, por nuk e ndërton atë mbi frikën, kërcënimin apo poshtërimin e nxënësit.

Në praktikë, kjo do të thotë:

• rregulla të pakta, të qarta dhe të kuptueshme;

• pritshmëri të përcaktuara që në fillim;

• komunikim i qetë dhe i respektueshëm;

• përforcim i sjelljeve pozitive;

• pasoja logjike dhe të parashikueshme;

• përfshirje e nxënësve në krijimin e rregullave;

• korrigjim i sjelljes pa etiketuar apo poshtëruar fëmijën.

Një parim i rëndësishëm është dallimi midis fëmijës dhe sjelljes së tij. Mësuesi mund të mos e pranojë një sjellje, por duhet të vazhdojë ta respektojë nxënësin.

Për shembull, në vend të shprehjes: “Ti je i padisiplinuar!”, mund të thuhet: “Kjo sjellje po pengon punën e klasës. Le të gjejmë një mënyrë që të vazhdojmë pa shqetësuar të tjerët.” Kjo e zhvendos vëmendjen nga personi te sjellja dhe krijon mundësi për korrigjim.

Rregullat e klasës: të pakta, të qarta dhe të qëndrueshme

Një nga bazat e menaxhimit pozitiv është vendosja e rregullave të qarta. Një listë e gjatë rregullash shpesh nuk është efektive. Më e dobishme është të përcaktohen disa rregulla themelore, të formuluara në mënyrë pozitive.

Në klasën tonë:

1. Dëgjojmë kur dikush flet.

2. Respektojmë njëri-tjetrin.

3. Kujdesemi për materialet dhe hapësirën.

4. Ngrejmë dorën ose përdorim sinjalin e përcaktuar për të folur.

5. Përpiqemi edhe kur diçka është e vështirë.

Është e rëndësishme që këto rregulla të mos mbeten vetëm të shkruara në mur. Ato duhet të diskutohen, të modelohen dhe të zbatohen në mënyrë të qëndrueshme.

Nxënësit kanë nevojë të dinë jo vetëm çfarë nuk duhet të bëjnë, por edhe çfarë pritet prej tyre.

Roli i mësuesit në disiplinën pozitive

Në disiplinën pozitive, mësuesi është njëkohësisht drejtues, model dhe udhëzues. Sjellja e mësuesit ndikon drejtpërdrejt në klimën e klasës.

Një mësues që flet me qetësi, dëgjon, respekton dhe kontrollon emocionet e veta u jep nxënësve një model konkret të sjelljes që pret prej tyre.

Autoriteti nuk humbet kur mësuesi është i qetë. Përkundrazi, autoriteti forcohet kur nxënësit kuptojnë se rregullat janë të drejta, të parashikueshme dhe zbatohen në mënyrë të njëjtë.

Një formulë e dobishme për komunikimin me nxënësit është: Vëzhgo – Emërto – Udhëzo.

Për shembull: “Po shoh se disa prej jush po flasin ndërsa shoku po shpjegon. Tani është koha për të dëgjuar. Pas pak do të keni mundësinë të diskutoni.”

Përforcimi pozitiv

Fëmijët kanë nevojë të kuptojnë se sjellja e mirë vërehet dhe vlerësohet. Përforcimi pozitiv nuk do të thotë që nxënësi duhet shpërblyer për çdo sjellje të përshtatshme. Ai mund të jetë edhe një vërejtje e thjeshtë dhe konkrete.

Në vend të një lavdërimi të përgjithshëm: “Bravo!”, mësuesi mund të thotë: “E vura re që prite radhën për të folur. Kjo ndihmoi që diskutimi të zhvillohej mirë.”

Një vlerësim i tillë i tregon nxënësit çfarë bëri mirë dhe pse ajo sjellje është e rëndësishme.

Sinjalet e heshtura - një strategji e thjeshtë dhe efektive

Në menaxhimin e klasës nuk është gjithmonë e nevojshme të ndërpritet mësimi për të korrigjuar një sjellje.

Sinjalet e heshtura mund të jenë shumë të dobishme:

• kontakti me sy;

• një gjest i dakordësuar;

• afrimi fizik pranë nxënësit;

• një simbol vizual;

• pauza e shkurtër në të folur.

Këto teknika e ndihmojnë mësuesin të korrigjojë sjelljen pa e ekspozuar nxënësin para shokëve.

Për shembull, nëse dy nxënës fillojnë të bisedojnë gjatë shpjegimit, mësuesi mund të afrohet pranë tyre dhe të përdorë një sinjal të paracaktuar. Shpesh kjo mjafton që sjellja të ndalet, pa ndërprerë ritmin e orës.

Pasojat logjike, jo ndëshkimi

Disiplina pozitive nuk përjashton pasojat. Përkundrazi, ajo i konsideron pasojat pjesë të procesit edukues, por ato duhet të jenë të lidhura me sjelljen, të arsyeshme dhe të parashikueshme.

Nëse një nxënës përdor pa kujdes materialet e klasës, pasoja logjike mund të jetë që ai të ndihmojë në rregullimin e tyre.

Nëse ndërpret vazhdimisht një aktivitet, mund të ketë nevojë të ndryshojë përkohësisht mënyrën e pjesëmarrjes së tij.

Qëllimi nuk është: “Si ta ndëshkoj nxënësin?”, por: “Çfarë duhet të mësojë nxënësi nga kjo situatë?”

Menaxhimi i zhurmës pa ngritur zërin

Një nga sfidat më të zakonshme në klasë është zhurma. Të bërtiturit mbi zhurmën zakonisht krijon edhe më shumë zhurmë.

Në vend të kësaj, mësuesi mund të vendosë një sistem të paracaktuar sinjalesh:

• një ngritje dore = ndalojmë së foluri;

• tre trokitje të lehta = vëmendja te mësuesi;

• një sinjal vizual = zë i ulët;

• numërimi mbrapsht nga 5 = kthim në qetësi.

Këto sinjale duhet të praktikohen në ditët e para të vitit shkollor, në mënyrë që nxënësit t’i njohin dhe t’i zbatojnë automatikisht.

Parandalimi është më i rëndësishëm se korrigjimi

Një pjesë e madhe e problemeve të disiplinës mund të parandalohet përmes organizimit të mirë.

Mësuesi duhet të mendojë paraprakisht:

• A është detyra e përshtatshme për moshën?

• A e dinë nxënësit saktësisht çfarë duhet të bëjnë?

• A janë materialet gati?

• A ka momente të gjata pritjeje?

• A janë udhëzimet të shkurtra dhe të qarta?

• A janë aktivitetet të alternuara?

Kur nxënësit janë aktivë, e dinë çfarë duhet të bëjnë dhe ndihen të përfshirë, mundësia për sjellje shqetësuese zvogëlohet.

Prandaj, menaxhimi i klasës fillon para se të shfaqet problemi.

Disiplina pozitive dhe marrëdhënia mësues–nxënës

Asnjë teknikë menaxhimi nuk mund të zëvendësojë marrëdhënien e mirë me nxënësit.

Nxënësi bashkëpunon më lehtë me një mësues kur ndihet i respektuar dhe kur beson se mësuesi është i drejtë.

Kjo marrëdhënie ndërtohet përmes veprimeve të vogla të përditshme:

• përshëndetja e nxënësve;

• dëgjimi pa ndërprerje;

• përdorimi i emrit të tyre;

• njohja e përpjekjes;

• pyetja për mendimin e tyre;

• lejimi i gabimit si pjesë e të nxënit;

• vendosja e kufijve pa poshtërim.

Një klasë ku ekziston respekti reciprok ka më shumë mundësi të jetë edhe një klasë ku rregullat respektohen.

Një model praktik për mësuesin

Kur shfaqet një sjellje e papërshtatshme, mësuesi mund të ndjekë këtë shkallë:

1. Sinjal i heshtur – kontakti me sy ose gjesti i dakordësuar.

2. Kujtesë e shkurtër – “Tani dëgjojmë.”

3. Zgjedhje – “Mund të qëndrosh këtu dhe të vazhdosh aktivitetin, ose mund të ulesh në vendin tjetër për të punuar më qetë.”

4. Pasojë logjike – nëse sjellja vazhdon, zbatohet pasoja e përcaktuar paraprakisht.

5. Bisedë individuale – nëse problemi përsëritet, mësuesi zhvillon një bisedë të qetë me nxënësin për të kuptuar shkakun dhe për të përcaktuar një zgjidhje.

Kjo shkallë e ndihmon mësuesin të mos kalojë menjëherë nga një sjellje e vogël në një konflikt.

Përfundime

Menaxhimi i klasës nëpërmjet disiplinës pozitive kërkon një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën se si e shohim disiplinën. Disiplina nuk duhet të jetë vetëm kontroll i sjelljes, por një proces edukues përmes të cilit nxënësit mësojnë vetëkontrollin, përgjegjësinë, respektin dhe bashkëpunimin.

Një klasë e qetë nuk është domosdoshmërisht një klasë ku askush nuk flet. Një klasë e menaxhuar mirë është ajo ku nxënësit dinë kur të flasin, kur të dëgjojnë, si të bashkëpunojnë dhe çfarë të bëjnë kur gabojnë.

Disiplina pozitive nuk e dobëson autoritetin e mësuesit. Ajo e shndërron autoritetin nga një mjet kontrolli në një mjet drejtimi dhe edukimi.

Në fund të fundit, qëllimi i mësuesit nuk është vetëm të krijojë një klasë që sillet mirë gjatë orës së mësimit, por të ndihmojë nxënësit të zhvillojnë aftësinë për të menaxhuar veten. Dhe kjo është një nga aftësitë më të rëndësishme që shkolla mund t’u mësojë.