Dritan Staro: Si të mendosh në mënyrë kritike dhe të mos biesh lehtë pre e mashtrimeve

Pergatiti Dritan Staro

Ndërsa nxënësit bëhen më të njohur me mediet sociale dhe inteligjencën artificiale, këto kushte mund t'i ndihmojnë të dallojnë burimet e besueshme nga informacioni i pasaktë.

Nga dezinformimi në internet, dhomat e ekos( Echo Chambers, janë mjedise, kryesisht në internet dhe rrjetet sociale, ku njerëzit dëgjojnë, lexojnë dhe shohin vazhdimisht mendime që përputhen me bindjet e tyre.),në mediet sociale dhe ngatërrimi i kërkimit në Google, deri te premtimi dhe rreziqet e inteligjencës artificiale, sot fëmijët tanë po përparojnë me vështirësi nëpër një xhungël të dendur që shpesh mashtron më shumë sesa i ndriçon. Mësuesit e vërejnë këtë dhe ata shqetësohen: A mund të dallojnë nxënësit tanë se cila gjë është e vërtetë dhe cila jo?Edhe pse nuk kemi shumë ndikim në faktin që nxënësit tanë shikojnë video të ndryshme në TikTok ose shikojnë lojtarë që luajnë lojëra video konkurruese në mediat sociale në kohën e tyre të lirë, të paktën në shkollë ekziston një mënyrë për t'i ndihmuar nxënësit tanë të gjejnë rrugën e tyre përmes asaj që lexojnë në internet.

KËRKIMI PAS NAVIGIMIT NË WEB 

Një nga personat më të shquar që përpiqen të ndihmojnë mësuesit në udhëheqjen e nxënësve nëpër informacionin online është Sam Wineburg, profesor në Universitetin e Stanfordit. Wineburg, së bashku me kolegët e tij në Civic, ka zhvilluar mësimet dhe mjetet për të mësuar fëmijët se si të verifikojnë faktet në çfarë lexojnë në internet. Këto mjetë bazohen mbi mënyrën se si verifikuesit profesionalë të fakteve vlerësojnë besueshmërinë në internet dhe e bëjnë të thjeshtë dhe praktike për studentët tanë.

Si studiues dhe shkencëtar, Wineburg adresoi sfidën e navigimit në internet me një qasje të bazuar në provë. Studimi i tij mbi mënyrën se si verifikuesit e fakteve ndryshojnë nga shumica e nesh në verifikimin e përmbajtjes në internet ofron udhëzime të rëndësishme për ne, ndërsa udhëzojmë studentët tanë në botën digjitale të sotme.

Hulumtimi i Wineburg-it zbuloi mësime thelbësore: edhe personat me arsim të lartë mund të mashtrohen në internet. Në një epokë me skrollim të pafundëm, urtësia shpesh nuk qëndron në sa thellë lexoni një faqe, por në atë se ku klikoni më pas.

Këtu janë tre mënyra në të cilat edukatorët mund t'i ndihmojnë nxënësit e tyre të navigojnë në internet.

1. Mësoni studentët të pyesin: "Kush është pas informacionit?"

Në kohët e mëparshme, ne mësonim nxënësit të shikonin emrin e autorit dhe botuesin. Sot, një faqe me një emër që tingëllon e mirë mund të operohet nga një grup periferik; një faqe mund të duket si një faqe lajmesh, por mund të vijë nga një faqe komerciale ose nga një fermë trollësh. 

(Ferma e trollëve ‘Troll Farm’, është një grup njerëzish ose llogarish të rreme në internet, të organizuara për të ndikuar në opinionin publik, për të përhapur informacione të pavërteta ose për të manipuluar diskutimet në rrjetet sociale.)

Ndryshimi midis .com dhe .org nuk ka më shumë kuptim,disa faqe të besueshme janë .com, ndërsa çdo person mund të marrë një .org.

Para se të pranojnë atë që lexojnë, nxënësit duhet të mësojnë të pyesin: Çfarë është burimi i këtij informacioni? Ne mund t'i ndihmojmë nxënësit tanë të përgjigjen kësaj pyetjeje përmes leximit lateral.

2. Mësimi i studentëve për leximin lateral në internet, jo vertikal

 Wineburg vuri në dukje se kur verifikuesit e fakteve po verifikojnë informacionin në një faqe interneti, ata largohen menjëherë nga faqja. Ata hapin faqe të reja, kryejnë një kërkim në internet për burimin dhe shohin se çfarë thonë të tjerët për atë. Ky quhet lexim lateral, dhe është një nga lëvizjet më të fuqishme që mund t'i mësojmë fëmijëve tanë. Është shumë e thjeshtë dhe praktike; thjesht hapni faqe të reja për të mësuar për burimin. Ata mund, për shembull të vendosin emrin e sajtit origjinal që dëshirojnë të vlerësojnë, i ndjekur nga termi "verifikim i fakteve" ose "verifikim i besueshmërisë". Dhe në ato faqe të reja, sajtet që nxënësit tashmë e njohin mund të jenë të dobishme, si Wikipedia dhe vetë Google, kur përdoren me kujdes.

Wikipedia nuk është armiku. Në fakt, ajo është një nga vendet më të mira për të filluar leximin lateral.

Kërkesat janë të shënuara me shënim në fund të tekstit. Paraqitjet dhe ndryshimet e tyre ndiqen. Në leximin lateral, hapja e një fletë Wikipedia për të zbuluar organizatën që qëndron pas një artikulli ose postimit nuk është fundi i kërkimit, por mund të jetë një hap i rëndësishëm i parë.

Në ditët e sotme, kur lindin pyetje, përgjigjja shpesh nuk vjen me reflektim, por me refleks:

"Kërkoni në Google." Google është një mjet i fuqishëm, por fuqia e tij shpesh kuptohet gabimisht. Nxënësit dhe të rriturit zakonisht e trajtojnë si një gjyqtar të besueshëm, duke supozuar se rezultatet më të larta, janë më të sakta ose më të besueshme. Verifikuesit profesionalë të fakteve e dinë më mire ketë. Ajo që i dallon ata është zakoni i "kufizimit të klikimeve"; ata nuk ndjekin menjëherë lidhjen e parë që shfaqet në një kërkim në Google. Në vend të kësaj,ata shikojnë dhe faqe të tjera. 

3. Mësimi i zakoneve mendore, jo i kontrollimeve

Disa vjet më parë, listat e verifikimit u shfaqën si mjetet me qëllime të mira, të destinuara të ndihmonin nxënësit në vlerësimin e asaj që po shihnin online. Ato ishin përpjekje të sinqerta, por i mësojnë fëmijët të bëjnë pyetje të gabuara për internetin e sotëm: A është faqja e re? A duket profesionale? A ka gabime gramatikore? A është një .com apo .org? Verifikuesit profesionalë të fakteve, në kontrast, nuk përdorin lista verifikimi. Duke u referuar kërkimit të tij mbi verifikuesit e faktave dhe listat e kontrollit, Wineburg vuri në dukje: "Kur përballen me nje informacion të ri në një faqe interneti të panjohur, verifikuesit e fakteve pothuajse menjëherë largohen nga faqja dhe lexojnë lateralisht." Për të ndihmuar studentët të zhvillojnë leximin lateral si një zakon mendimi, rekomandoj që mësuesit të kalojnë kohë me faqen e internetit Civic Online Reasoning (COR) të Digital Inquiry Group, si dhe me librin e Wineburg dhe hulumtuesit Mike Caulfield, "Verified: How to Think Straight, Get Duped Less"(“Si të mendosh qartë dhe të mashtrohesh më pak.”)dhe të marrni vendime më të mira për atë që të besoni në internet. COR ofron mësime falas që mund t'i përdorni me nxënësit tuaj, dhe të dy burimet ofrojnë prindërve dhe mësuesve strategji praktike për të ndihmuar nxënësit të vlerësojnë informacionin në mënyrë efektive.

Edhe pse nuk e kam përdorur me nxënësit ,thekson Mike ,faqja Checkology ofron gjithashtu mësime të gatshme, mjete dhe ide për të ndihmuar fëmijët tanë në navigimin në internetin e sotëm. Checkology është krijuar nga Projekti i Literacisë në Lajme, dhe unë përdorja leximin lateral për të verifikuar të dyja. Kërkimet e mia më çuan në përfundimin se të dy janë shumë të besueshme.

Me mjete si këto, nxënësit tanë bëhen më pyetësorë, më ngadalë besojnë në atë që lexojnë në internet dhe më shpejt verifikojnë. Këto hapa nuk kërkojnë një program mësimor të ri apo lista kontrolli; më tepër, ne duhet t'i mësojmë nxënësit të ndalojnë për një moment, të hapin fletë të reja dhe të pyesin se kush është pas informacionit. Nëse mund ta transmetojmë këtë metodë, nxënësit tanë nuk do të jenë vetëm më të aftë në identifikimin e dezinformimit; ata do të jenë mendimtar më të mirë dhe konsumatorë më të kujdesshëm të informacionit në internet.

Burimi:Edutopia.org

Portali Shkollor- Të gjitha të drejtat e rezervuara. Ndalohet kopjimi pa lejen tonë.