Një pyetje përpara nisjes së vitit të ri shkollor: sa hapësirë ka sot mësuesi për të njohur nxënësin?

Përgatiti Nanila Allkja Biçaku 

Nga Umberto Galimberti te kërkimi ndërkombëtar: a është një klasë më e vogël edhe një klasë që edukon më mirë?

Edhe pak ditë dhe shkollat do të mbushen sërish me zërat e fëmijëve dhe adoleshentëve. Nëpër klasa do të mirësistemohen përsëri bankat, mësuesit do të hapin regjistrat, ndërsa nxënësit bashkë me ta do të nisin një tjetër vit me libra, detyra, provime, pritshmëri dhe sfida.

Por përpara se të fillojë ora e parë e mësimit, ndoshta ia vlen të bëjmë një pyetje më themelore:

Sa nxënës mund të ketë një klasë që mësuesi të ketë realisht kohë t’i njohë, t’i dëgjojë dhe t’i ndjekë?

Kjo është pikërisht pyetja që rikthen në vëmendje filozofi dhe psikologu italian Umberto Galimberti, me një qëndrim të fortë dhe jo pak provokues: "për të edukuar, klasat duhet të kenë 12-15 nxënës".

Në një intervistë dhe në disa dalje publike, Galimberti ka argumentuar se shkolla nuk duhet të kufizohet vetëm te transmetimi i njohurive. Sipas tij, ekziston një dallim thelbësor mes instruksionit dhe edukimit: i pari lidhet me përcjelljen e dijeve, ndërsa i dyti me shoqërimin e fëmijës dhe adoleshentit në zhvillimin e tij psikologjik, emocional dhe njerëzor.

Në një nga deklaratat e tij më të drejtpërdrejta, Galimberti thotë se me 30 nxënës në klasë nuk mund të edukosh, ndërsa për edukimin nevojiten klasa me 12-15 persona.

Dhe pikërisht këtu nis debati.

“Shkolla instruksionon, por nuk edukon”

Në një artikull të botuar në La Repubblica më 20 qershor 2025, me titullin “Maturità o esame di Stato?”, Galimberti rikthehet te kjo ndarje mes mësimit dhe edukimit.

Sipas tij, shkolla italiane është gjithnjë e më shumë e orientuar drejt transmetimit të përmbajtjeve dhe matjes së rezultateve, ndërsa dimensioni edukativ rrezikon të mbetet në plan të dytë.

Në argumentimin e tij, numri i nxënësve në klasë nuk është një detaj administrativ. Ai lidhet drejtpërdrejt me atë që mësuesi mund të bëjë.

Nëse ke 12 ose 15 nxënës, argumenton Galimberti, ke më shumë mundësi të kuptosh se kush është secili prej tyre: kush ka vështirësi, kush nuk flet, kush ka nevojë për më shumë kohë, kush është i tërhequr, kush ka potencial që nuk po shfaqet dhe kush po përballet me probleme që nuk duken në një test apo në një notë.

Me 30 nxënës, kjo bëhet shumë më e vështirë.

Dhe këtu qëndron edhe një nga pyetjet më të rëndësishme për shkollën moderne: a mund të kërkojmë nga mësuesi të personalizojë mësimin, nëse vetë struktura e klasës nuk i jep kohë për ta bërë këtë?

Jo vetëm Galimberti: çfarë thotë kërkimi ndërkombëtar?

Ideja e klasave më të vogla nuk është vetëm një çështje filozofike.

OECD (Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik) e konsideron madhësinë e klasës një faktor të rëndësishëm në organizimin e sistemeve arsimore. Sipas të dhënave të Education at a Glance 2025, madhësia mesatare e një klase në arsimin fillor në vendet e OECD-së është 21 nxënës, ndërsa në arsimin e mesëm të ulët është 23 nxënës.

OECD pranon gjithashtu një argument që është shumë pranë shqetësimit të Galimbertit: klasat më të vogla mund t’u japin mësuesve më shumë mundësi për t’u përqendruar te nevojat individuale të nxënësve dhe të shpenzojnë më pak kohë për menaxhimin e klasës.

Por këtu duhet bërë një sqarim i rëndësishëm.

Shkenca nuk thotë se ekziston një numër magjik, 12, 15 apo 20, pas të cilit një klasë automatikisht bëhet më e mirë.

OECD thekson se provat mbi ndikimin e drejtpërdrejtë të madhësisë së klasës në rezultatet akademike janë të përziera. Pra, reduktimi i numrit të nxënësve nuk garanton vetvetiu rezultate më të larta.

Kjo është një pikë shumë e rëndësishme për t’u mbajtur parasysh: një klasë e vogël nuk e zëvendëson një mësues të mirë, një kurrikulë të mirë, mbështetjen psikologjike, drejtimin e shkollës apo marrëdhënien me familjen.

Por madhësia e klasës mund të krijojë kushtet që këta faktorë të funksionojnë më mirë.

Çfarë fiton nxënësi kur klasa është më e vogël?

Mendojeni një orë mësimi me 15 nxënës.

Mësuesi mund t’i bëjë një pyetje secilit. Mund të dëgjojë më shumë përgjigje. Mund të kuptojë më shpejt kush nuk e ka kuptuar mësimin. Mund t’i japë më shumë kohë një nxënësi që ka nevojë për të. Mund të krijojë më shumë diskutim dhe më pak pritje.

Tani imagjinoni të njëjtën orë me 30 nxënës.

Koha është e njëjtë. Ora zgjat 45 ose 60 minuta, ndërsa numri i nxënësve dyfishohet.

Kjo nuk do të thotë se mësuesi me 30 nxënës nuk mund të bëjë një punë të mirë. Shumë mësues e bëjnë këtë çdo ditë. Por kostoja në kohë dhe vëmendje për çdo nxënës është më e madhe.

Edhe OECD vëren se klasat më të vogla lidhen me më shumë kohë reale për mësim dhe ndërveprim, megjithëse marrëdhënia mes madhësisë së klasës dhe rezultateve nuk është e thjeshtë dhe ndikohet nga shumë faktorë të tjerë.

Një eksperiment që i dha peshë debatit

Një nga referencat më të njohura në debatin ndërkombëtar për madhësinë e klasave është eksperimenti amerikan Tennessee STAR, një studim i madh i kryer në vitet 1980.

Analizat e mëvonshme të këtij eksperimenti kanë gjetur efekte pozitive të klasave të vogla, veçanërisht në vitet e para të shkollimit dhe për nxënësit nga grupet më të pafavorizuara. OECD e përmend këtë kërkim si një nga rastet ku reduktimi i klasave në rreth 15 nxënës ka dhënë rezultate pozitive në arritjet e nxënësve dhe në disa rezultate afatgjata.

Por edhe këtu historia nuk është aq e thjeshtë.

Studime dhe analiza të tjera tregojnë se efekti i klasave të vogla ndryshon sipas moshës së nxënësve, mënyrës se si organizohet mësimi dhe kontekstit të sistemit arsimor. Për nxënësit më të rritur, për shembull, ndikimi mund të jetë më i vogël.

Pra, pyetja nuk është vetëm:

“Sa nxënës duhet të ketë një klasë?”

Por edhe:

“Çfarë bëjmë me kohën dhe hapësirën që na jep një klasë më e vogël?”

Galimberti e çon debatin edhe më tej: mësuesi duhet të njohë psikologjinë e nxënësit

Për Galimbertin, numri i nxënësve është vetëm njëra anë e problemit.

Ai kritikon edhe formimin e mësuesve dhe argumenton se një pedagog nuk mund të jetë i përgatitur vetëm në lëndën që jep. Sipas tij, mësuesi duhet të ketë njohuri edhe për psikologjinë e zhvillimit dhe të të nxënit, në mënyrë që të kuptojë më mirë adoleshentin përballë tij.

Kjo ide është veçanërisht interesante në një kohë kur shkolla përballet me nxënës që kanë nevoja, ritme dhe mënyra të ndryshme të të nxënit.

• Një nxënës mund të jetë shumë i mirë në matematikë, por të ketë vështirësi në komunikim.
• Një tjetër mund të ketë rezultate të dobëta në test, por të ketë aftësi të jashtëzakonshme krijuese.
• Një tjetër mund të duket “i painteresuar”, kur në fakt po kalon një vështirësi që nuk ka lidhje fare me lëndën.

Sa më shumë nxënës të ketë në një klasë, aq më e vështirë bëhet që këto dallime të shihen në kohë.

Por klasat me 12-15 nxënës kanë edhe një problem: kushtojnë

Këtu debati bëhet më realist.

Një sistem arsimor me klasa shumë të vogla kërkon më shumë mësues, më shumë hapësira dhe më shumë burime. OECD e thekson qartë këtë dilemë: ulja e numrit të nxënësve për mësues duhet të peshohet përballë investimeve të tjera, si rritja e pagave të mësuesve, zhvillimi profesional, teknologjia në arsim apo mbështetja nga personeli ndihmës.

Me fjalë të tjera, paratë që shpenzohen për të krijuar më shumë klasa nuk mund të përdoren njëkohësisht për një tjetër nevojë të sistemit.

Prandaj, një politikë që thotë thjesht “t’i bëjmë të gjitha klasat me 15 nxënës” nuk është e mjaftueshme.

Duhet pyetur:

1. Ku janë më të nevojshme klasat e vogla?
2. Në ciklin fillor?
3. Në shkollat me nxënës me nevoja të veçanta?
4. Në zonat sociale më të vështira?
5. Në klasat ku ka probleme të mëdha me disiplinën dhe përfshirjen?
6. Apo në të gjitha nivelet?

OECD vëren pikërisht se disa vende i kanë orientuar politikat për klasat e vogla drejt nxënësve dhe zonave më të pafavorizuara.

Para se të hyjmë në klasë, ndoshta duhet të flasim për këtë

Në prag të një tjetër shtatori shkollor, debati i Galimbertit është interesant pikërisht sepse na detyron të dalim për pak nga diskutimet e zakonshme për tekstet, programet, oraret dhe provimet.

Na kthen te njeriu.

Te nxënësi.

Dhe te pyetja nëse shkolla duhet të jetë vetëm vendi ku fëmija mëson matematikë, gjuhë, histori apo shkencë, apo edhe vendi ku mëson të kuptojë veten, të bashkëpunojë, të përballet me dështimin, të ndërtojë marrëdhënie dhe të bëhet gradualisht i pavarur.

Galimberti e sheh klasën me 12-15 nxënës si një kusht për këtë lloj edukimi. Kërkimi ndërkombëtar është më i kujdesshëm: klasat e vogla mund të sjellin përfitime, veçanërisht në rrethana të caktuara, por nuk janë zgjidhje më vete.

Ndoshta përgjigjja qëndron diku në mes.

Sepse nuk mjafton të kemi më pak nxënës në klasë.

Duhet të kemi më shumë kohë për nxënësin.

Më shumë mundësi për ta dëgjuar.

Më shumë mundësi për ta kuptuar.

Dhe më shumë hapësirë që mësuesi të mos jetë vetëm ai që “jep mësimin”, por edhe ai që e shoqëron fëmijën në rrugën e rritjes.

Në fund të fundit, kur të bjerë zilja e parë e këtij viti shkollor, pyetja më e rëndësishme mund të mos jetë sa nxënës do të ulen në çdo bankë.

Por nëse secili prej tyre do të ndihet i parë.

Burime

Umberto Galimberti, “Maturità o esame di Stato?”, La Repubblica, 20 qershor 2025.

Orizzonte Scuola, “Per educare c’è bisogno di avere delle classi di 12-15 persone…”, 13 mars 2026.

OECD, Education at a Glance 2025 - Class size and student-teacher ratios.

OECD, Education at a Glance 2024 - Class size and student-teacher ratios.

OECD, Responsive School Systems - evidence on smaller classes and the Tennessee STAR experiment.

Corriere della Sera, “La battaglia di maestro Alberto: non si riducano le classi, meglio meno alunni ma più seguiti”.

© Portali Shkollor- Të gjitha të drejtat e rezervuara. Ndalohet kopjimi pa lejen tonë.