Pranvera Musta: Si të ndërtojmë një klimë në klasë që nxit angazhimin, përgjegjësinë dhe vetëdisiplinën?

NGA MENAXHIMI I DISIPLINËS TE KRIJIMI I KUSHTEVE PËR TË NXËNË

Si të ndërtojmë një klimë në klasë që nxit angazhimin, përgjegjësinë dhe vetëdisiplinën

Nga: Pranvera Musta,

Mësuese e Kimisë dhe Biologjisë

Një pyetje që lind nga realiteti i klasës

“Çfarë ndodh me të nxënit kur një pjesë e orës mësimore shpenzohet vazhdimisht për të vendosur rregull?”

Kjo është një pyetje që, në forma të ndryshme, mund t’ia ketë bërë vetes çdo mësues gjatë punës së tij.

Kur një orë mësimore ndërpritet vazhdimisht nga bisedat, shpërqendrimi, konfliktet, lëvizjet e panevojshme apo sjellje që pengojnë procesin mësimor, pasojat nuk lidhen vetëm me disiplinën. Humbet koha e të nxënit. Ndërpritet rrjedha e mësimit. Mësuesi detyrohet të zhvendosë vëmendjen nga përmbajtja mësimore te sjellja dhe gradualisht, një pjesë e nxënësve mund të humbasë interesin, ritmin dhe motivimin për të mësuar.

Por problemi nuk mund të shihet vetëm si një çështje e sjelljes së nxënësit.

Menaxhimi i klasës është një proces shumë më kompleks. Ai lidhet me marrëdhënien që ndërtojmë me nxënësit, mënyrën se si organizojmë orën, qartësinë e pritshmërive, nivelin e angazhimit, rutinat, mënyrën se si reagojmë ndaj problemeve dhe bashkëpunimin që ndërtojmë me familjen.

Prandaj, ndoshta pyetja nuk duhet të jetë vetëm:

“Si ta mbajmë klasën nën kontroll?”

Por:

“Si të krijojmë kushtet në të cilat nxënësit mund të mësojnë, të marrin përgjegjësi dhe gradualisht të zhvillojnë vetëdisiplinën?”

Ky artikull nuk ka lindur nga dëshira për të dhënë një tjetër “recetë” për menaxhimin e klasës. Ai nis nga një pyetje profesionale:

Si mund ta menaxhojmë klasën në mënyrë që koha, marrëdhëniet dhe energjia e saj t’i shërbejnë mbi të gjitha të nxënit?

I. Çfarë po menaxhojmë në të vërtetë?

Kur flasim për menaxhimin e klasës, shpesh mendimi i parë shkon te disiplinimi: vendosja e rregullave, korrigjimi i sjelljeve të papërshtatshme dhe ndërhyrja kur një nxënës pengon orën.

Por menaxhimi i klasës është më shumë se kaq.

Menaxhimi i klasës është menaxhimi i kushteve në të cilat ndodh të nxënit.

Ai përfshin mënyrën se si organizohen koha, hapësira, komunikimi, aktivitetet, marrëdhëniet dhe përgjegjësitë.

Një klasë e menaxhuar mirë nuk është domosdoshmërisht një klasë ku nuk dëgjohet asnjë zë. Në një klasë ku punohet në grupe, diskutohet, eksperimentohet apo zhvillohen projekte, mund të ketë zhurmë. Çështja është nëse ajo zhurmë i shërben të nxënit apo e pengon atë.

Prandaj, qetësia nuk është gjithmonë tregues i menaxhimit të mirë dhe zhurma nuk është gjithmonë tregues i menaxhimit të keq.

Pyetja më e rëndësishme është:

A është ajo që po ndodh në klasë duke e çuar nxënësin drejt të nxënit apo larg tij?

Përgjigjja e kësaj pyetjeje na kërkon të ndryshojmë mënyrën se si e konceptojmë menaxhimin e klasës. Qëllimi nuk është thjesht të kontrollojmë sjelljen e nxënësit, por të krijojmë një mjedis ku ai angazhohet, merr përgjegjësi dhe bëhet gradualisht më i pavarur në të nxënë.

Menaxhimi i klasës nuk duhet të synojë vetëm bindjen, por angazhimin, përgjegjësinë dhe vetëdisiplinën.

Nuk duhet të synojë vetëm që nxënësi të sillet mirë sepse mësuesi po e kontrollon, por që gradualisht ai të kuptojë pse duhet të respektojë veten, të tjerët dhe procesin e të nxënit.

Në fund të fundit:

Menaxhimi i klasës nuk është qëllimi. Është mjeti që krijon kushtet për të nxënë.

II. Nga reagimi te parandalimi

Një nga ndryshimet më të rëndësishme në menaxhimin e klasës është kalimi nga ndërhyrja vetëm pasi problemi ka ndodhur, te përpjekja për ta parandaluar atë.

Kur një nxënës fillon të flasë, mësuesi mund t’i kërkojë të heshtë.

Kur disa nxënës shpërqendrohen, mund t’i paralajmërojë.

Kur klasa bëhet e zhurmshme, mund të ndërpresë mësimin për të vendosur rregull.

Të gjitha këto mund të jenë të nevojshme në momente të caktuara.

Por mësuesi mund t’i bëjë vetes edhe një pyetje tjetër:

“Çfarë mund të ndryshoj në organizimin e orës që kjo situatë të ndodhë më rrallë?”

A ishin udhëzimet të qarta?

A ishte detyra e përshtatshme për nivelin e nxënësve?

A dinin nxënësit çfarë duhej të bënin pasi përfundonin detyrën?

A ishte aktiviteti mjaftueshëm angazhues?

A ishin rregullat dhe pritshmëritë të njohura paraprakisht?

Këto pyetje nuk nënkuptojnë se çdo problem i sjelljes është përgjegjësi e mësuesit. Sjellja e nxënësit ndikohet nga shumë faktorë. Por mësuesi ka në dorë një pjesë të rëndësishme të mjedisit mësimor.

Parandalimi nuk do të thotë eliminimi i çdo problemi. Do të thotë të krijojmë sa më shumë kushte që e bëjnë të mundur të nxënit dhe sa më pak situata që e pengojnë atë.

III. Marrëdhënia si themel i menaxhimit

Para se të kërkojmë rezultate, duhet të ndërtojmë marrëdhënien.

Nxënësi nuk hyn në klasë vetëm me librin dhe fletoren. Ai sjell me vete emocionet, përvojat, pasiguritë, aftësitë, vështirësitë dhe pritshmëritë e tij.

Prandaj, njohja e nxënësit është pjesë e punës pedagogjike.

Të thërrasësh nxënësin në emër, ta dëgjosh, të vëresh përparimin e tij, të njohësh një aftësi që ai ka, t’i japësh një përgjegjësi që mund ta përmbushë dhe t’i tregosh se përpjekja e tij është vënë re, mund të duken si veprime të vogla.

Por pikërisht këto veprime ndërtojnë ndjenjën e përkatësisë.

Një nxënës që ndien:

“Mësuesi im më njeh.”

“Mësuesi im më dëgjon.”

“Mësuesi im beson se mundem.”

ka më shumë mundësi të ndërtojë një marrëdhënie pozitive me shkollën dhe me të nxënit.

Kjo nuk do të thotë të krijojmë marrëdhënie pa kufij.

Përkundrazi.

Marrëdhënia e shëndetshme nuk e dobëson autoritetin e mësuesit. Ajo e bën autoritetin më të pranueshëm dhe më të qëndrueshëm.

Mësuesi mund të jetë i ngrohtë dhe njëkohësisht i qartë.

Mund të dëgjojë dhe njëkohësisht të vendosë kufij.

Mund të jetë mbështetës dhe njëkohësisht të kërkojë përgjegjësi.

Tri parime që mund t’i përcillen çdo nxënësi:

1. “Unë mundem.”

Nxënësi ka nevojë të besojë se ka aftësi për të përparuar.

2. “Suksesi ndërtohet me punë.”

Nxënësi duhet të kuptojë se suksesi nuk është vetëm talent, por edhe përpjekje, këmbëngulje dhe përgjegjësi.

3. “Unë jam përgjegjës për zgjedhjet e mia.”

Besimi te vetja duhet të shoqërohet me përgjegjësi.

Këto tri ide na çojnë nga: besimi → përpjekja → përgjegjësia → vetëdisiplina.

IV. Dhjetë veprime konkrete në javën e parë

Java e parë nuk duhet të shihet vetëm si periudha kur japim informacionet e para dhe vendosim rregullat.

Ajo është periudha kur fillojmë të ndërtojmë kulturën e klasës.

1. Njihni nxënësit përtej emrit dhe notës

Gjeni mënyra të thjeshta për të mësuar interesat, aftësitë dhe pritshmëritë e tyre.

2. Vendosni pritshmëri të qarta

Nxënësit duhet të dinë jo vetëm çfarë nuk lejohet, por sidomos çfarë pritet prej tyre.

3. Ndërtoni rregulla së bashku

Kur është e mundur, diskutoni me nxënësit pse nevojitet një rregull dhe çfarë problemi ndihmon të parandalojë.

4. Vendosni rutina

Si fillon ora? Si kërkohet ndihmë? Si punohet në grup? Çfarë bëhet kur përfundohet një detyrë? Si mbyllet ora?

Sa më të qarta të jenë rutinat, aq më pak kohë harxhohet me udhëzime të përsëritura.

5. Jepuni nxënësve përgjegjësi

Jo çdo përgjegjësi duhet t’u jepet vetëm nxënësve me rezultate të larta.

Një nxënës mund të jetë përgjegjës për materialet, një tjetër për organizimin e grupit, një tjetër për prezantimin dhe një tjetër për dokumentimin.

Përgjegjësia është edhe një mënyrë për të zbuluar aftësitë.

6. Krijoni mundësi për sukses të hershëm

Një nxënës që ka përjetuar shumë dështime ka nevojë të përjetojë edhe një sukses real.

7. Përdorni vlerësim specifik

Në vend të një “Bravo!” të përgjithshëm:

“E argumentove shumë qartë përgjigjen.”

Ose:

“Sot e përfundove detyrën vetë, pa hequr dorë kur hasje vështirësi.”

8. Mos e lini pa angazhim nxënësin që përfundon më shpejt

Përgatitni paraprakisht një aktivitet të dytë, një sfidë, një lexim apo një detyrë tjetër.

9. Ndërtoni komunikim pozitiv me familjen

Kontakti i parë me prindin nuk duhet të ndodhë vetëm kur shfaqet një problem.

10. Mos kërkoni perfeksion që në ditën e parë

Kultura e klasës ndërtohet gradualisht.

Rregullat duhen mësuar, praktikuar dhe konsoliduar.

V. Rutinat që mbrojnë kohën e të nxënit

Një nga burimet më të padukshme të problemeve të disiplinës është ajo që mund ta quajmë “koha e vdekur”: minutat gjatë të cilave nxënësi nuk ka një detyrë të qartë, nuk di çfarë të bëjë ose pret që mësuesi t’i japë udhëzimin e radhës.

Prandaj, menaxhimi i mirë fillon edhe me menaxhimin e kohës.

Fillimi i orës

Nxënësit duhet të dinë çfarë do të bëjnë sapo hyjnë në klasë.

Një pyetje, ushtrim, problem ose sfidë e shkurtër, e vendosur paraprakisht, mund të krijojë një fillim të qartë.

Tranzicionet

Kalimi nga një aktivitet në tjetrin duhet të jetë i planifikuar.

Materialet

Materialet e nevojshme duhet të jenë sa më të disponueshme, duke shmangur lëvizjet dhe ndërprerjet e panevojshme.

Nxënësit që përfundojnë më shpejt

Edhe ata duhet të kenë një plan.

Mbyllja e orës

Mos e lini gjithë përfundimin për momentin kur bie zilja.

Përmbledhja, detyrat dhe udhëzimet duhet të jenë dhënë në kohë.

Çdo minutë e kursyer nga kaosi organizativ është një minutë më shumë për të nxënë.

VI. Çfarë bëjmë kur një nxënës vazhdon të pengojë orën?

Edhe menaxhimi më i mirë nuk i eliminon të gjitha problemet.

Do të ketë nxënës që shpërqendrohen, kundërshtojnë, flasin, refuzojnë të punojnë ose përsërisin një sjellje që pengon veten dhe të tjerët.

Në këto raste, ndërhyrja duhet të jetë e qetë, proporcionale dhe e qëndrueshme.

Një mësues mund të ndjekë një shkallë të tillë:

1. Sinjal i lehtë

Kontakt me sy, afrim fizik ose një gjest i qetë.

2. Rikujtim i shkurtër

“Mos harro çfarë kemi rënë dakord.”

3. Zgjedhje e qartë

“Ti mund të vazhdosh punën këtu ose të kalosh në atë vend ku mund të përqendrohesh më mirë.”

4. Bisedë individuale

Nëse problemi përsëritet, biseda nuk duhet të zhvillohet para gjithë klasës.

5. Kërkimi i shkakut

Çfarë po ndodh? A ka vështirësi në të nxënë? Mungesë motivimi? Konflikt? Nevojë për vëmendje? Vështirësi në marrëdhënie?

6. Plan i përbashkët

“Çfarë mund të bëjmë që kjo të mos përsëritet?”

7. Bashkëpunimi me familjen dhe strukturat përkatëse të shkollës

Kur situata e kërkon.

Një parim duhet të jetë gjithmonë i pranishëm: Korrigjojmë sjelljen, jo dinjitetin e fëmijës.

Nxënësi duhet të kuptojë se një sjellje mund të jetë e papranueshme, por kjo nuk do të thotë se ai vetë është i papranueshëm.

VII. Strategjia e 20 sekondave: ndihma që nxit pavarësinë

Gjatë punës së pavarur ndodh shpesh që një nxënës ngec, kërkon ndihmë dhe pret që mësuesi ta udhëheqë deri në fund të detyrës.

Në këtë situatë ndihma e mësuesit duhet të synojë rikthimin e nxënësit te puna, jo zëvendësimin e tij.

Në qasjen e Fred Jones për menaxhimin e klasës theksohet rëndësia e ndërhyrjeve të shkurtra dhe të fokusuara gjatë monitorimit të punës së nxënësve. Kjo qasje synon ta ndihmojë nxënësin të rikthehet te detyra, pa krijuar varësi nga ndërhyrja e vazhdueshme e mësuesit.

Në praktikë, këtë mund ta përmbledhim në një parim të thjeshtë: ndërhyrja duhet të jetë aq e shkurtër sa të ndihmojë nxënësin të vazhdojë punën, por jo aq e gjatë sa mësuesi të përfundojë detyrën në vend të tij.

Mund ta mendojmë këtë si strategjinë e 20 sekondave:

Sigurohu që nxënësi e kupton detyrën.
Jep një model ose shembull, kur është e nevojshme.
Lëviz nëpër klasë dhe monitoro punën, në vend që të qëndrosh vetëm në tavolinën e mësuesit.
Kur një nxënës ngec, afrohu dhe jep një shtysë të shkurtër që ta ndihmojë të nisë ose të vazhdojë.
Mos e zgjidh detyrën në vend të tij.
Largohu dhe lëre të provojë në mënyrë të pavarur.
Rikthehu për të kontrolluar përparimin.

20 sekondat nuk duhen parë si një kufi mekanik për çdo situatë, por si një kujtesë profesionale për mësuesin: ndihma individuale duhet të jetë e fokusuar dhe të nxisë pavarësinë e nxënësit.

Nëse shumë nxënës kanë të njëjtën vështirësi, problemi nuk zgjidhet duke dhënë të njëjtin shpjegim individualisht dhjetë herë.

Ndalojmë për pak punën individuale dhe rishpjegojmë konceptin për të gjithë klasën.

Këtu qëndron një ide shumë e rëndësishme:

Ndihma e mirë nuk e zëvendëson përpjekjen e nxënësit, por ajo e rikthen nxënësin te përpjekja.

VIII. Mësuesi ekspert: autoritet pa frikë, marrëdhënie pa humbur kufijtë

Mësuesi ekspert nuk është ai që kontrollon çdo detaj të klasës.

Mësuesi ekspert është mësuesi që di të bashkojë strukturën me fleksibilitetin, autoritetin me respektin dhe kërkesën me mbështetjen.

Mësuesi ekspert:

planifikon, por di të përshtatet;
vendos kufij, por nuk poshtëron;
kërkon rezultate, por njeh rrugën që duhet të përshkojë nxënësi;
ndërhyn kur është e nevojshme, por nuk e kthen çdo problem në përplasje;
përdor rregullat, por nuk bëhet “skllav” i tyre kur situata kërkon një zgjidhje më të mençur pedagogjike;
mbi të gjitha, ai nuk e shikon nxënësin vetëm përmes notës apo sjelljes së tij në një ditë të caktuar.

Mësuesi ekspert e shikon edhe potencialin që nxënësi ende nuk e ka zhvilluar.

Kjo kërkon elasticitet profesional.

Dy nxënës mund të kenë të njëjtën sjellje, por të mos kenë të njëjtin shkak.

Dy nxënës mund të kenë të njëjtën vështirësi, por të mos kenë nevojë për të njëjtën ndihmë.

Prandaj:

Menaxhimi i klasës nuk është aplikimi mekanik i rregullave. Është aftësia për të marrë vendimin e duhur, në momentin e duhur dhe në mënyrën e duhur.

IX. Prindi si partner, jo si “personi që thirret kur ka problem”

Marrëdhënia me familjen është pjesë e rëndësishme e menaxhimit të klasës.

Nëse prindi kontaktohet vetëm kur fëmija ka probleme me sjelljen, nota të ulëta apo mungesa, komunikimi fillon të marrë një natyrë mbrojtëse. Prindi mund ta ndiejë telefonatën si një tjetër ankesë.

Por çfarë ndodh nëse komunikimi fillon edhe me një mesazh pozitiv?

“Dua t’ju tregoj se sot djali juaj mori një përgjegjësi në grup dhe e realizoi shumë mirë.”

“Vura re se vajza juaj ka përparuar në pjesëmarrjen në diskutim.”

“Po përpiqet më shumë dhe mendoj se me mbështetjen tonë, mund të bëjë një hap tjetër.”

Kjo nuk do të thotë të fshehim problemet.

Do të thotë të krijojmë një marrëdhënie ku problemi mund të diskutohet pa e kthyer prindin në kundërshtar.

Kur një vështirësi duhet të komunikohet, fokusi mund të jetë:

Çfarë po vërejmë?

Çfarë kemi provuar?

Çfarë funksionoi?

Çfarë nuk funksionoi?

Çfarë mund të bëjmë së bashku?

Kështu, komunikimi zhvendoset nga:

“Fëmija juaj ka problem.”

te:

“Si mund ta ndihmojmë së bashku fëmijën?”.

Ky ndryshim i vogël në gjuhë mund të ndryshojë shumë marrëdhënien shkollë-familje.

X. Nga disiplinimi te vetëdisiplina

Në fund të gjithë këtij procesi qëndron një pyetje më e madhe:

Çfarë duam të arrijmë te nxënësi?

A duam një nxënës që sillet mirë vetëm sepse mësuesi është në klasë?

Apo duam një nxënës që gradualisht kupton se veprimet e tij kanë pasoja, se puna e tij ka vlerë dhe se ai ka përgjegjësi ndaj vetes dhe komunitetit ku bën pjesë?

Kjo është rruga nga disiplina e jashtme te vetëdisiplina.

Në fillim, mësuesi vendos strukturën.

Pastaj, nxënësi e praktikon.

Më pas, merr përgjegjësi.

Me kalimin e kohës, ai fillon ta bëjë këtë edhe pa kontrollin e vazhdueshëm të të rriturit.

Kjo është një nga shenjat më të rëndësishme të rritjes.

Prandaj, menaxhimi i klasës nuk duhet të matet vetëm me pyetjen:

“A u bindën nxënësit?”

Por edhe me pyetje të tjera:

A po marrin përgjegjësi?

A po mësojnë të bashkëpunojnë?

A po përballojnë më mirë vështirësitë?

A po kërkojnë ndihmë në mënyrë të përshtatshme?

A po mësojnë të menaxhojnë sjelljen dhe emocionet e tyre?

A po bëhen gradualisht më të pavarur?

Sepse qëllimi përfundimtar i edukimit nuk është që fëmija të ketë gjithmonë dikë që e kontrollon.

Është që ai të mësojë të kontrollojë dhe të drejtojë veten.

Përmbyllje: Klasa që duam të ndërtojmë

Nuk ka një formulë që funksionon njësoj për çdo klasë. Nuk ka një teknikë që zgjidh çdo problem. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse menaxhimi i klasës mbetet një nga sfidat më të mëdha të profesionit të mësuesit. Por ne mund të zgjedhim se nga do të fillojmë.

Nga frika ose nga besimi.

Nga kontrolli ose nga përgjegjësia.

Nga ndëshkimi ose nga parandalimi.

Nga etiketa ose nga mundësia për ndryshim.

Nga pyetja:

“Si ta bëj nxënësin të sillet mirë?”

te pyetja:

“Çfarë mund të bëj unë si mësues që ky nxënës të angazhohet, të marrë përgjegjësi dhe të mësojë?”

Kjo nuk do të thotë të heqim dorë nga rregullat.

Përkundrazi. Fëmijët kanë nevojë për kufij të qartë, pritshmëri të qëndrueshme dhe të rritur që dinë t’i udhëheqin.

Por kanë nevojë edhe për diçka tjetër: të ndihen të parë, të dëgjuar, të respektuar dhe të aftë për të përparuar.

Menaxhimi i klasës nuk është qëllimi. Është mjeti që krijon kushtet për të nxënë.

Dhe ndoshta një nga pyetjet më të mira që një mësues mund t’i bëjë vetes në fund të çdo dite nuk është vetëm:

“A arrita ta menaxhoj klasën?”

Por:

“A krijova sot kushtet që çdo nxënës të kishte mundësi të mësonte dhe të bënte një hap përpara?”

Nëse përgjigjja është po, atëherë kemi bërë shumë më tepër sesa kemi vendosur rregull.

Kemi krijuar një hapësirë ku çdo nxënës ka mundësi të mësojë, të përparojë dhe të bëhet gradualisht më i pavarur.

SKEDA PRAKTIKE E MËSUESIT: NGA MENAXHIMI I KLASËS TE KRIJIMI I KUSHTEVE PËR TË NXËNË

Para orës

• A janë të qarta pritshmëritë për këtë orë?

• A e di nxënësi çfarë duhet të bëjë sapo të fillojë ora?

• A janë materialet gati?

• A është detyra e përshtatshme për nivelin e nxënësve?

• Çfarë do të bëjnë nxënësit që përfundojnë më shpejt?

Gjatë orës

• A janë nxënësit të angazhuar?

• A po monitoroj punën e tyre?

• A po përdor vlerësim specifik?

• A po jap ndihmë që nxit pavarësinë?

• A po ruaj kohën e të nxënit?

Kur shfaqet një problem

• A mund ta parandaloj këtë situatë?

• A është e qartë pritshmëria?

• A mund të ndërhyj pa e kthyer situatën në konflikt publik?

• A po korrigjoj sjelljen dhe jo personin?

• A e kam dëgjuar nxënësin?

• Nëse problemi përsëritet, çfarë mbështetjeje i nevojitet?

Pas orës

• Çfarë funksionoi?

• Çfarë nuk funksionoi?

© Portali Shkollor - Të gjitha të drejtat e rezervuara. Ndalohet kopjimi pa lejen tonë.
• Cilët nxënës patën nevojë për më shumë mbështetje?

• Çfarë duhet të ndryshoj orën tjetër?

• A pati çdo nxënës mundësi të përfshihej dhe të mësonte?

Një klasë e mirëmenaxhuar nuk është ajo ku mësuesi flet më shumë ngaqë nxënësit kanë frikë të flasin. Është ajo ku nxënësit dinë kur të dëgjojnë, kur të diskutojnë, kur të punojnë, kur të kërkojnë ndihmë dhe kur të marrin përgjegjësi.

Ky është kalimi nga kontrolli te përgjegjësia, nga disiplina e jashtme te vetëdisiplina dhe në fund, nga menaxhimi i klasës te krijimi i kushteve për të nxënë.

REFERENCA DHE BURIME

Bojaxhi, Aleksandër. (2004). Disiplina në klasën mësimore. Botimet Toena.
Jones, Fred. Tools for Teaching: Discipline, Instruction, Motivation. Fred Jones & Associates.

Shënim metodologjik:

Artikulli përpunon dhe ndërthur ide e parime nga literatura e konsultuar mbi menaxhimin e klasës, duke i përshtatur ato në formën e praktikave konkrete për mësuesin dhe realitetin e klasës.