Siguria kibernetike hyn në shkollë: Çfarë do të mësojnë fëmijët dhe si mund të ndihmojnë prindërit?

Interneti është bërë pjesë e pandashme e jetës së fëmijëve. Ata përdorin telefona, tableta dhe kompjuterë për të mësuar, komunikuar, luajtur, parë video dhe për të krijuar përmbajtje. Por, bashkë me mundësitë, vijnë edhe rreziqe që jo gjithmonë janë të dukshme për një fëmijë.

Një mesazh nga një person i panjohur, një lidhje që premton një dhuratë, një fotografi e shpërndarë pa leje, një llogari e rreme, bullizmi në rrjet, vjedhja e një fjalëkalimi apo një informacion i rremë mund të kthehen në probleme reale.

Pikërisht për këtë arsye, siguria kibernetike po bëhet pjesë e edukimit shkollor në Shqipëri.

Me nisjen e vitit shkollor 2026-2027, siguria kibernetike është përfshirë për herë të parë në programet mësimore të arsimit parauniversitar për nxënësit e klasave I, VI dhe X, përmes tre moduleve të hartuara nga Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike (AKSK), në bashkëpunim me Agjencinë e Sigurimit të Cilësisë së Arsimit Parauniversitar (ASCAP) dhe Ministrinë e Arsimit dhe Sportit.

Qëllimi nuk është që fëmijët të largohen nga teknologjia. Përkundrazi, synimi është që ata të mësojnë ta përdorin atë në mënyrë të sigurt, të përgjegjshme dhe të ndërgjegjshme.

Çfarë do të mësojë një fëmijë në klasën e parë?

Për nxënësit e klasës I është hartuar moduli “Siguria online”.

Në këtë moshë, fëmijët nuk kanë nevojë për terma të komplikuar teknikë. Ata kanë nevojë të mësojnë rregullat bazë: çfarë është e sigurt, çfarë nuk është e sigurt dhe kujt duhet t’i drejtohen kur diçka online i shqetëson.

Përmes lojërave me role, situatave të simuluara, vizatimeve dhe aktiviteteve praktike, nxënësit njihen me:

• pajisjet digjitale dhe përdorimin e tyre;
• situatat e sigurta dhe të pasigurta në internet;
• rëndësinë e mbrojtjes së të dhënave personale;
• mënyrën se si duhet të reagojnë kur dikush i shqetëson online;
• rëndësinë e kërkimit të ndihmës nga një i rritur;
• sjelljen e respektueshme dhe të përgjegjshme në internet;
• përdorimin e ekuilibruar të kohës para ekranit.

Pra, një nga mesazhet kryesore për fëmijët e vegjël është shumë i thjeshtë: “Nëse diçka online të bën të ndihesh keq, i frikësuar ose i pasigurt, mos e mbaj sekret. Tregoja një të rrituri.”

Kjo është një aftësi që prindi mund ta përforcojë edhe në shtëpi.

Klasa e gjashtë: Nga përdorimi i internetit te mbrojtja e vetes

Në klasën VI, temat bëhen më konkrete, sepse fëmijët janë tashmë më të ekspozuar ndaj rrjeteve sociale, aplikacioneve të komunikimit, lojërave online dhe përmbajtjeve të ndryshme.

Moduli “Siguria kibernetike” i çon nxënësit një hap më tej.

Ata njihen me koncepte si:

• gjurma digjitale – çfarë gjurmësh lëmë pas në internet;
• bullizmi kibernetik dhe mënyrat për të reaguar;
• privatësia dhe mbrojtja e të dhënave personale;
• mashtrimet online;
• phishing-u, pra mesazhet, emailet apo faqet e krijuara për të mashtruar përdoruesin;
• fjalëkalimet e forta;
• autentikimi me dy faktorë;
• verifikimi i burimit para se të klikohet një lidhje;
• bllokimi dhe raportimi i përmbajtjeve apo përdoruesve problematikë;
• ruajtja e provave në rast të një incidenti.

Një pjesë interesante është se nxënësit nuk mësojnë vetëm duke dëgjuar shpjegime.

Ata mund të analizojnë shembuj të mesazheve phishing, të krahasojnë një faqe të rreme me një faqe të vërtetë, të diskutojnë situata të ndryshme dhe të mësojnë praktikisht se çfarë duhet të bëjnë përpara se të klikojnë një link të dyshimtë.

Çfarë mund të bëjë prindi?

Kjo pjesë është shumë e rëndësishme.

Nëse fëmija juaj është në këtë moshë, nuk mjafton t’i thoni:

“Mos fol me të panjohur në internet.”

Mund ta ktheni bisedën në situata konkrete:

“Nëse të vjen një mesazh që thotë se ke fituar një telefon, çfarë do të bësh?”

“Nëse një person që nuk e njeh të kërkon një fotografi, çfarë do të bësh?”

“Nëse dikush të ofendon në një grup online, kujt do t’i tregosh?”

Këto biseda e ndihmojnë fëmijën të mendojë përpara se të veprojë.

Klasa e dhjetë: Siguria kibernetike lidhet me qytetarinë digjitale

Në klasën X, nxënësit kalojnë në një nivel tjetër. Moduli quhet “Siguria kibernetike dhe qytetaria digjitale”.

Këtu nuk flitet vetëm për mbrojtjen e një fjalëkalimi apo për të mos hapur një link të dyshimtë.

Të rinjtë mësojnë të kuptojnë më mirë si funksionon bota digjitale dhe si duhet të sillen brenda saj.

Në program përfshihen tema si:

• identiteti dhe reputacioni online;
• gjurma digjitale;
• mbrojtja e llogarive dhe të dhënave;
• profilet e rreme;
• phishing-u dhe kërcënimet kibernetike;
• privatësia;
• etika në internet;
• të drejtat e autorit;
• pëlqimi për publikimin e fotografive apo informacioneve të të tjerëve;
• dezinformimi;
• lajmet dhe përmbajtjet manipuluese;
• clickbait-i;
• ndikimi i algoritmeve dhe “flluskave” informative;
• mënyrat e reagimit ndaj incidenteve kibernetike.

Pra, qëllimi është që një i ri të mos jetë vetëm përdorues i teknologjisë, por një qytetar digjital i informuar dhe i përgjegjshëm.

Pse është e rëndësishme që kjo të mësohet në shkollë?

Sepse siguria online nuk mund të lihet vetëm në dorë të familjes.

Jo të gjithë prindërit kanë të njëjtin nivel njohurish për teknologjinë. Në disa familje prindi mund të jetë më i informuar se fëmija, ndërsa në të tjera ndodh e kundërta.

Për këtë arsye, shkolla mund të krijojë një bazë të përbashkët njohurish.

Vetë AKSK e ka përcaktuar këtë qasje si një proces që duhet të shkojë përtej fushatave të veçuara ndërgjegjësuese dhe të bëhet pjesë e qëndrueshme e sistemit arsimor.

Madje, përfshirja në klasat I, VI dhe X është parashikuar si fazë e parë, me synimin që edukimi për sigurinë kibernetike të zgjerohet gradualisht edhe në klasat e tjera.

Por çfarë duhet të bëjë familja?

Shkolla mund të japë njohuritë, por familja është vendi ku fëmija i zbaton ato çdo ditë.

Prindërit mund të fillojnë me disa rregulla shumë të thjeshta:

1. Flisni me fëmijën për internetin

Mos prisni që fëmija t'ju tregojë vetëm kur ka ndodhur një problem.

Pyeteni herë pas here:

“Çfarë bëre sot online?”

“A të ndodhi diçka që nuk të pëlqeu?”

“A të shkroi dikush që nuk e njeh?”

Krijimi i një klime besimi është shumë i rëndësishëm.

2. Mësojeni të mos japë të dhëna personale

Fëmija duhet të kuptojë se emri i plotë, adresa, numri i telefonit, fjalëkalimet, fotografitë private dhe të dhëna të tjera personale nuk duhen ndarë me njerëz të panjohur.

3. Mësojeni të mos klikojë menjëherë

Një mesazh që thotë “Urime! Ke fituar një çmim!” ose “Kliko tani!” duhet të ngrejë pikëpyetje.

Rregulli i thjeshtë:

Ndal – kontrollo – pyet një të rritur.

4. Mos e fajësoni fëmijën kur ju tregon një problem

Nëse fëmija vjen dhe thotë:
“Më shkroi dikush…”
reagimi i parë nuk duhet të jetë ndëshkimi apo marrja e menjëhershme e telefonit.

Fëmija duhet të mësojë se të tregojë është mënyra për t'u mbrojtur, jo arsye për t'u ndëshkuar.

5. Vendosni rregulla familjare

Familja mund të vendosë bashkë rregulla për:

• kohën para ekranit;
• përdorimin e rrjeteve sociale;
• lojërat online;
• kontaktet me persona të panjohur;
• publikimin e fotografive;
• fjalëkalimet;
• çfarë duhet bërë në rast të një problemi.

Edhe mësuesit kanë një rol të rëndësishëm

Siguria kibernetike nuk është vetëm çështje e mësuesit të TIK-ut.

Probleme si bullizmi kibernetik, shpërndarja e fotografive pa leje, informacioni i rremë apo komunikimi agresiv online mund të shfaqen në jetën e përditshme të klasës.

Për këtë arsye, edukimi për sigurinë digjitale lidhet edhe me mirëqenien, komunikimin, etikën dhe marrëdhëniet mes nxënësve.

AKSK ka zhvilluar edhe më herët trajnime për oficerët e sigurisë në shkolla, ku janë trajtuar bullizmi kibernetik, ngacmimi seksual online, hakerimi i të dhënave personale dhe rreziqet që lidhen me lojërat online.

Ku mund t'i gjejnë prindërit dhe mësuesit modulet?

Dokumentet janë publike dhe mund të lexohen online.

Për klasën I – “Siguria online”
Shiko modulin zyrtar “Siguria online” – Klasa I

Për klasën VI – “Siguria kibernetike”
Shiko modulin zyrtar “Siguria kibernetike” – Klasa VI

Për klasën X – “Siguria kibernetike dhe qytetaria digjitale”
Shiko modulin zyrtar “Siguria kibernetike dhe qytetaria digjitale” – Klasa X

Gjithashtu, në faqen e Autoritetit Kombëtar për Sigurinë Kibernetike gjendet njoftimi zyrtar për përfshirjen e sigurisë kibernetike në kurrikulën shkollore dhe lidhjet me të tre modulet.

Njoftimi zyrtar i AKSK-së për sigurinë kibernetike në kurrikulën shkollore

Edhe AKSK ofron materiale praktike për sigurinë kibernetike

Përveç moduleve shkollore, AKSK ka edhe një hapësirë E-Learning, ku ofrohet një kurs për sigurinë kibernetike. Kursi përfshin katër tema kryesore: mbrojtjen nga phishing-u, krijimin e fjalëkalimeve të forta, sigurimin e pajisjeve dhe raportimin e incidenteve, dhe në fund përmban edhe një kuiz për testimin e njohurive.

Kursi E-Learning i AKSK-së për sigurinë kibernetike

Një ndryshim që nis nga shkolla, por duhet të vazhdojë në shtëpi

Fëmijët nuk kanë nevojë të kenë frikë nga interneti. Ata kanë nevojë të dinë si ta përdorin atë me zgjuarsi.

Përfshirja e sigurisë kibernetike në kurrikulën shkollore e zhvendos këtë temë nga fushatat sporadike drejt një edukimi më të qëndrueshëm. Nga rregullat bazë për një fëmijë të klasës së parë, te phishing-u dhe privatësia në klasën e gjashtë, e deri te dezinformimi, reputacioni online dhe qytetaria digjitale në gjimnaz, synimi është të ndërtohet gradualisht një kulturë e sigurisë.

Dhe kjo kulturë nuk krijohet vetëm në shkollë.

Ajo fillon me një bisedë në klasë, vazhdon në familje dhe bëhet pjesë e mënyrës se si fëmijët jetojnë çdo ditë në botën digjitale.

© Portali Shkollor - Të gjitha të drejtat e rezervuara. Ndalohet kopjimi pa lejen tonë.