Dita e parë e shkollës: Kur një buzëqeshje bëhet hapi i parë drejt përfshirjes

Nga Artemisa Çera, mësuese

Dita e parë e shkollës është një moment që mbart emocione të veçanta për çdo fëmijë, por për fëmijët me nevoja të veçanta ajo mund të përfaqësojë një përvojë edhe më të ndjeshme. Hyrja në një mjedis të ri, takimi me njerëz të rinj, ndryshimi i rutinës dhe përballja me kërkesa të reja mund të shoqërohen me pasiguri, ankth, vështirësi në komunikim ose në përshtatje. Për këtë arsye, mënyra se si organizohet dhe përjetohet dita e parë mund të ndikojë në mënyrë të rëndësishme në krijimin e ndjenjës së sigurisë dhe përkatësisë së fëmijës në mjedisin shkollor.

Në përvojën e një mësueseje ndihmëse që punon çdo ditë me fëmijë me nevoja të veçanta, dita e parë e shkollës nuk shihet thjesht si fillimi i një viti të ri akademik. Ajo shihet si fillimi i një marrëdhënieje të re, ku besimi, pranimi dhe mirëkuptimi bëhen baza e procesit edukativ. Përvoja profesionale tregon se përfshirja nuk fillon gjithmonë me një aktivitet mësimor apo me realizimin e një detyre. Shpesh ajo fillon me një buzëqeshje, një përshëndetje, një shikim të ngrohtë ose një gjest të vogël që i përcjell fëmijës mesazhin se ai është i mirëpritur dhe se ka një vend në komunitetin e klasës.

Për fëmijët me nevoja të veçanta, përshtatja me mjedisin shkollor mund të jetë një proces gradual. Disa fëmijë mund të hyjnë në klasë me pasiguri, të qëndrojnë të tërhequr, të shmangin kontaktin me të tjerët ose të kenë vështirësi për të ndjekur menjëherë rutinën e ditës. Të tjerë mund të shfaqin nevojë për lëvizje, për përsëritje të udhëzimeve ose për mbështetje të vazhdueshme për të qëndruar të angazhuar në aktivitet. Këto sjellje nuk duhet të interpretohen vetëm si pengesa, por si mënyra përmes të cilave fëmija shpreh nevojat dhe emocionet e tij.

Pikërisht në këto momente merr rëndësi roli i mësueses ndihmëse. Ajo bëhet një pikë referimi për fëmijën, duke e ndihmuar të kuptojë mjedisin, rutinën dhe pritshmëritë e reja. Përmes komunikimit të qartë, orientimit gradual, mbështetjes individuale dhe përforcimit pozitiv, fëmija mund të fitojë më shumë siguri dhe të fillojë të marrë pjesë në aktivitetet e klasës sipas ritmit të tij.

Në praktikën pedagogjike janë të shumta momentet që nuk mund të maten vetëm përmes rezultateve akademike. Një fëmijë që në fillim qëndron i tërhequr dhe më pas afrohet gradualisht me grupin, një fëmijë që arrin të qëndrojë më gjatë në aktivitet, një tjetër që pranon të bashkëpunojë ose përpiqet të shprehë një nevojë, përbëjnë arritje të rëndësishme në procesin e zhvillimit. Për mësuesen ndihmëse, këto momente kanë një vlerë të veçantë, sepse pas tyre qëndrojnë përpjekje, durim, përshtatje dhe një proces i vazhdueshëm mbështetjeje.

Një nga përjetimet më domethënëse në këtë punë lidhet me momentet kur një fëmijë, i cili në fillim e përjeton klasën si një hapësirë të panjohur, gradualisht fillon ta ndiejë atë si një vend të sigurt. Në fillim mund të ketë hezitim për të hyrë në aktivitet, vështirësi për t'u ulur apo për të qëndruar pranë bashkëmoshatarëve. Me kalimin e kohës, përmes mbështetjes dhe një qasjeje të qetë e të qëndrueshme, shfaqen ndryshime të vogla, por domethënëse. Një buzëqeshje, një kontakt me sy, një përpjekje për të komunikuar apo një detyrë e përfunduar me ndihmë bëhen tregues të një procesi të rëndësishëm zhvillimi.

Këto përvoja dëshmojnë se fëmija me nevoja të veçanta nuk duhet të vlerësohet vetëm në bazë të vështirësive që paraqet, por edhe në bazë të potencialit dhe progresit të tij individual. Çdo fëmijë ka ritmin e vet të zhvillimit, mënyrën e vet të komunikimit dhe mënyrën e vet për të shprehur emocionet dhe aftësitë. Për këtë arsye, qasja pedagogjike duhet të jetë e individualizuar, fleksibile dhe e orientuar drejt mundësive të fëmijës.

Nga këndvështrimi akademik dhe pedagogjik, përfshirja nënkupton më shumë sesa praninë fizike të fëmijës në klasë. Ajo lidhet me pjesëmarrjen aktive, ndjenjën e përkatësisë, mundësinë për të komunikuar dhe për të marrë pjesë në procesin mësimor në mënyrë të përshtatur me nevojat individuale. Një mjedis gjithëpërfshirës është ai ku ndryshimet ndërmjet fëmijëve pranohen si pjesë e diversitetit dhe ku mbështetja individuale përdoret për të krijuar mundësi të barabarta për zhvillim.

Në këtë proces, mësuesja ndihmëse ka një rol të rëndësishëm ndërmjetësues. Ajo mbështet fëmijën, bashkëpunon me mësuesin e klasës dhe komunikon me familjen, duke kontribuar në krijimin e një qasjeje sa më të unifikuar ndaj nevojave të fëmijës. Bashkëpunimi ndërmjet shkollës, familjes dhe profesionistëve të tjerë krijon një bazë më të qëndrueshme për zhvillimin social, emocional, komunikues dhe akademik të fëmijës.

Një aspekt i rëndësishëm i kësaj pune është edhe aftësia për të parë përtej sjelljes së dukshme. Një fëmijë që largohet vazhdimisht nga aktiviteti mund të mos jetë thjesht “i pavëmendshëm”; ai mund të ketë nevojë për udhëzime më të shkurtra, për pushime të strukturuara ose për një mënyrë tjetër të prezantimit të detyrës. Një fëmijë që nuk komunikon mund të jetë duke kërkuar një mënyrë alternative për të shprehur nevojat e tij. Një fëmijë që refuzon një aktivitet mund të ketë nevojë për më shumë kohë për t'u përshtatur. Kjo mënyrë e të kuptuarit të sjelljes e zhvendos vëmendjen nga “çfarë nuk bën fëmija” drejt pyetjes pedagogjike “çfarë mbështetjeje i nevojitet fëmijës për ta bërë?”.

Kjo qasje e ndryshon edhe mënyrën se si përjetohet dita e parë e shkollës. Ajo nuk shihet më si një ditë ku fëmija duhet të përshtatet menjëherë me të gjitha rregullat dhe kërkesat, por si fillimi i një procesi gradual ku ndërtohen marrëdhëniet, krijohet siguria dhe zbulohen mënyrat më të përshtatshme për ta mbështetur atë.

Në përvojën e një mësueseje ndihmëse, disa nga momentet më të bukura nuk janë domosdoshmërisht ato kur fëmija arrin një rezultat të madh akademik. Janë momentet kur ai fillon të besojë. Kur pranon dorën e mësueses. Kur buzëqesh pas një aktiviteti të realizuar. Kur afrohet vetë te grupi. Kur kërkon ndihmë. Kur, pas shumë përpjekjesh, arrin të përfundojë një detyrë që më parë i dukej e pamundur. Këto momente përbëjnë një dëshmi të gjallë të faktit se zhvillimi nuk matet vetëm me atë që fëmija arrin sot, por edhe me rrugën që ka përshkuar për të arritur deri aty.

Dita e parë e shkollës, për rrjedhojë, mund të shihet si një moment simbolik i fillimit të një udhëtimi të përbashkët. Për fëmijën me nevoja të veçanta është një hap drejt një mjedisi ku ai duhet të ndihet i pranuar, i respektuar dhe i mbështetur. Për mësuesen ndihmëse është një kujtesë e vazhdueshme se puna pedagogjike nuk përbëhet vetëm nga metoda, materiale dhe objektiva, por edhe nga marrëdhëniet njerëzore që krijohen gjatë procesit.

Në fund të ditës, mund të mos jetë realizuar çdo aktivitet i planifikuar dhe mund të mos jetë arritur çdo objektiv i vendosur. Megjithatë, nëse një fëmijë ka hyrë në klasë me më pak frikë, ka qëndruar pak më gjatë, ka buzëqeshur, ka komunikuar ose ka bërë një hap të vogël drejt bashkëmoshatarëve, atëherë dita ka sjellë një arritje të rëndësishme.

Sepse në arsimin gjithëpërfshirës, hapat e vegjël kanë një vlerë të madhe. Një buzëqeshje mund të jetë fillimi i besimit. Një përshëndetje mund të jetë fillimi i komunikimit. Një dorë e zgjatur mund të jetë fillimi i sigurisë. Dhe një fëmijë që ndien se përket, ka hedhur tashmë hapin e parë drejt përfshirjes.