Inteligjenca Artificiale po bëhet koordinatori i ri i karrierës për të rinjtë. A është gati shkolla jonë për këtë realitet?

Nga Fiqiri Çifliku 

Një ndryshim i heshtur, por shumë i rëndësishëm, po ndodh në mënyrën se si të rinjtë mendojnë për të ardhmen e tyre profesionale. Ndërsa shkollat dhe shërbimet e orientimit në karrierë ende po diskutojnë se si duhet t'i përgjigjen revolucionit të inteligjencës artificiale, vetë nxënësit e kanë bërë tashmë hapin e parë.

Sipas Prospects Early Careers Survey, gati 18% e studentëve dhe të diplomuarve në Mbretërinë e Bashkuar kanë përdorur ChatGPT ose Microsoft Copilot si burim këshillimi për karrierën, ndërsa një studim i BBC Bitesize Careers Survey 2026 tregon se dy të tretat e të rinjve të moshës 13-16 vjeç do ta përdornin inteligjencën artificiale për t'i ndihmuar të gjenin një punë.

Ky fenomen po zhvillohet shumë më shpejt sesa mund të reagojnë institucionet arsimore. Arsyeja është e thjeshtë, inteligjenca artificiale është e disponueshme në telefon, 24 orë në ditë, pa pritje, pa takime dhe pa burokraci. Për shumë nxënës, është më e lehtë të bisedojnë me një chatbot sesa me një koordinator karriere apo edhe me një mësues.

Megjithatë, sfida kryesore nuk qëndron tek përdorimi i inteligjencës artificiale. Problemi lind kur ajo përdoret pa ndërmjetësimin dhe gjykimin njerëzor.

Një chatbot mund të ofrojë informacion, të sugjerojë profesione, të analizojë aftësi ose të ndihmojë në ndërtimin e një CV-je. Por ai nuk njeh nxënësin. Nuk njeh historinë e tij personale, potencialin e tij real, sfidat familjare apo mundësitë konkrete që ofron komuniteti ku jeton. Pikërisht këtu qëndron vlera e pazëvendësueshme e mësuesit dhe koordinatorit të karrierës.

Inteligjenca artificiale mund të njohë tregun e punës. Mësuesi njeh nxënësin.

Nëse shkolla nuk është pjesë e kësaj bisede, ekziston rreziku që të rinjtë të marrin vendime të rëndësishme mbi bazën e përgjigjeve të përgjithshme dhe jo të personalizuara.

Prindërit mbeten burimi më i rëndësishëm i orientimit profesional për shumicën e të rinjve, por shpesh ata mbështeten në përvojat e një tregu pune që ka ndryshuar rrënjësisht. Profesione të reja po krijohen me shpejtësi, ndërsa disa role tradicionale po transformohen ose po zhduken. Aftësitë e kërkuara ndryshojnë nga viti në vit dhe proceset e rekrutimit po riformatohen nga teknologjia.

Kjo e bën inteligjencën artificiale një mjet tërheqës, por jo domosdoshmërisht një këshilltar të besueshëm.

Një studim i Universitetit Stanford, i publikuar në revistën Science, zbuloi se modelet kryesore të inteligjencës artificiale kanë tendencë të mbështesin dhe konfirmojnë qëndrimet e përdoruesve rreth 49-50% më shpesh sesa njerëzit, edhe kur këto qëndrime nuk janë domosdoshmërisht të drejta ose të dobishme. Studiuesit e cilësuan këtë fenomen si një "rrezik të fshehtë", pasi chatbot-et priren t'u thonë përdoruesve atë që duan të dëgjojnë dhe jo gjithmonë atë që duhet të dëgjojnë. Me pak fjalë: Janë “Servil”.

Për orientimin në karrierë, kjo është një dobësi serioze. Këshillimi i mirë nuk ka për qëllim të konfirmojë çdo dëshirë apo pritshmëri të të riut. Ai duhet të jetë realist, sfidues, i bazuar në mundësi konkrete dhe në zhvillimin e potencialit individual.

Prandaj, pyetja nuk është nëse duhet ta lejojmë inteligjencën artificiale në orientimin e karrierës. Kjo pyetje tashmë i përket së kaluarës. Të rinjtë po e përdorin atë çdo ditë.

Pyetja reale është: si mund ta integrojmë atë në mënyrë të zgjuar dhe të sigurt?

Nëse përdoret si mjet mbështetës dhe jo si zëvendësim i këshillimit njerëzor, inteligjenca artificiale mund të sjellë përfitime të konsiderueshme. Ajo mund të ndihmojë në identifikimin e aftësive, analizën e alternativave profesionale, përgatitjen e dokumenteve të aplikimit dhe eksplorimin e mundësive të tregut të punës. Në të njëjtën kohë, mund t'u lirojë kohë koordinatorëve dhe mësuesve për t'u fokusuar tek rastet që kanë nevojë për më shumë mbështetje individuale.

Për tonë sistemin arsimor, ky mesazh duhet të kapet shpjet dhe të veprohet me urgjencë. Orientimi në karrierë nuk mund të vazhdojë të funksionojë sikur inteligjenca artificiale të mos ekzistojë. Shkollat duhet të ndihmojnë nxënësit jo vetëm të përdorin këto mjete, por edhe të mësojnë t'i vlerësojnë në mënyrë kritike.

Në fund të fundit, nuk është teknologjia ajo që do të formësojë të ardhmen e të rinjve, por mënyra se si ata mësojnë ta përdorin atë. Dhe në këtë proces, roli i mësuesit mbetet më i rëndësishëm se kurrë.

Burimet

Prospects Early Careers Survey / Institute of Student Employers (ISE), 2025-2026. [ise.org.uk], [luminate.p...ects.ac.uk]

BBC Bitesize Careers Survey 2026. [education-...oday.co.uk], [itbrief.co.uk]

Alfie Pearce-Higgins, AI is already giving careers advice – we're playing catch-up, FE Week, 2026. [feweek.co.uk]

Myra Cheng et al., , studimi mbi "AI sycophancy", publikuar në Science, 2026. [news.stanford.edu], [futurism.com]

© Portali Shkollor - Të gjitha të drejtat e rezervuara. Ndalohet kopjimi pa lejen tonë.