Anila Merkaj: Mësuesi në epokën e inteligjencës artificiale, a po ndryshon mënyra si mësojmë?

Anila Merkaj, mësuese Gjeografie

Arsimi ka qenë gjithmonë një proces në zhvillim, por sot ndryshimet teknologjike po ndodhin me një ritëm të jashtëzakonshëm. Inteligjenca artificiale po bëhet pjesë e jetës sonë dhe, natyrshëm, po hyn edhe në mjedisin shkollor. Si mësuese, mendoj se nuk mund ta shohim këtë zhvillim as me frikë, as me indiferencë. Duhet ta kuptojmë dhe të mësojmë ta përdorim në mënyrë të përgjegjshme dhe në shërbim të nxënësit.

Unë mendoj se pyetja nuk është më nëse inteligjenca artificiale do të ndryshojë arsimin. Ajo tashmë ka filluar ta ndryshojë atë. Pyetja është: Si do ta drejtojmë ne këtë ndryshim?

Sot informacioni është vetëm një klikim larg. Nxënësi mund të marrë shumë shpejt një përgjigje, të krijojë një tekst apo të kërkojë shpjegime për një temë. Kjo është një mundësi e madhe, por edhe një sfidë. Nëse teknologjia përdoret për të shmangur të menduarit dhe për të bërë detyrat në vend të nxënësit, ajo mund të dëmtojë procesin e të nxënit. Nëse përdoret për të kërkuar, krahasuar, verifikuar dhe krijuar, mund të bëhet një mjet shumë i dobishëm.

Për mua, një nga qëllimet kryesore të shkollës duhet të mbetet zhvillimi i mendimit kritik. Nxënësi nuk duhet vetëm të japë një përgjigje, por të dijë pse është e saktë, nga e ka marrë informacionin dhe si mund ta verifikojë. Nuk duhet vetëm të riprodhojë atë që gjen, por të jetë në gjendje të shprehë mendimin e tij.

Prandaj, mendoj se edhe mënyra e mësimdhënies duhet të përshtatet. Detyrat mund të kërkojnë më shumë argumentim, krahasim, krijimtari dhe zgjidhje problemesh. Nxënësi mund të përdorë teknologjinë si pikënisje, por përgjigjen përfundimtare duhet ta ndërtojë vetë.

Një tjetër çështje shumë e rëndësishme është përdorimi etik i teknologjisë. Nxënësit duhet të kuptojnë se jo çdo informacion që gjejnë është i saktë dhe se një tekst i shkruar bukur nuk është domosdoshmërisht i vërtetë. 

Prandaj, shkolla duhet t’u mësojë jo vetëm si ta përdorin teknologjinë, por edhe si ta përdorin atë me përgjegjësi.

Në këtë realitet të ri, unë besoj se roli i mësuesit nuk zvogëlohet. Përkundrazi, bëhet edhe më i rëndësishëm. Inteligjenca artificiale mund të japë informacion, të ndihmojë në kërkim apo në përgatitjen e materialeve, por nuk mund të zëvendësojë plotësisht marrëdhënien njerëzore që krijohet në klasë.

Mësuesi kupton emocionet e nxënësit, e motivon, e ndihmon kur has vështirësi dhe i mëson vlera si respekti, bashkëpunimi dhe përgjegjësia. Këto janë pjesë thelbësore të edukimit.

Unë do të doja që nxënësi të mos pyetet vetëm “Çfarë mësove?”, 

por edhe: “Çfarë mendon?”, 

“Si e provove?”, 

“A je dakord?” dhe 

“Çfarë do të krijoje ti?” 

Mendoj se pikërisht këto pyetje e bëjnë nxënësin aktiv dhe e ndihmojnë të ndërtojë personalitetin e tij.

Nga klasat e para deri në përfundim të arsimit të mesëm, duhet ta mësojmë fëmijën gradualisht të bëjë pyetje, të kërkojë, të analizojë, të verifikojë dhe të krijojë. Kjo do ta përgatisë jo vetëm për shkollën, por edhe për një botë pune që ndryshon vazhdimisht.

Ne nuk e dimë saktësisht se si do të jetë bota pas dhjetë apo njëzet vitesh. Por mund të përgatisim nxënës që të jenë të aftë të përballojnë çdo ndryshim.

Për mua, inteligjenca artificiale nuk duhet të shihet as si kërcënim, as si zgjidhje për gjithçka. Ajo është një mjet i ri që kërkon përdorim të mençur. Teknologjia mund të ndryshojë mënyrën se si mësojmë, por nuk duhet të ndryshojë arsyen pse mësojmë.

Mësojmë për të kuptuar, për të krijuar, për të bashkëpunuar dhe mbi të gjitha, për të menduar vetë.

Prandaj, mësuesi i epokës së inteligjencës artificiale, sipas këndvështrimit tim, nuk është ai që lufton teknologjinë dhe as ai që ia dorëzon asaj procesin mësimor. Është mësuesi që di ta përdorë teknologjinë, por nuk harron kurrë njeriun.

Burime të konsultuara: 

1. UNESCO – Guidance for Generative AI in Education and Research, 2023. 

2. UNESCO – AI Competency Framework for Teachers, 2024. 

3. European Commission – Guidelines on the Ethical Use of Artificial Intelligence and Data in Teaching and Learning for Educators.

© Portali Shkollor- Të gjitha të drejtat e rezervuara. Ndalohet kopjimi pa lejen tonë.